Okna świata - okna skandynawskie.

Przysłowie mówi: co kraj to obyczaj. Te słowa mają zastosowanie również do stolarki budowlanej - okien i drzwi. Dzisiaj o oknach skandynawskich. Pierwszą cechą szczególną tradycyjnych okien skandynawskich jest otwieranie na zewnątrz. Jest to w głównej mierze spowodowane warunkami klimatycznymi krajów skandynawskich - stosunkowo długie, mroźne zimy z porwistymi wiatrami. W tych warunkach skrzydło okna otwieranego na zewnątrz jest dopychane do ościeżnicy / futryny / okiennej co przy stosowaniu nieskomplikowanych okuć pozwala na stosunkowo proste ich uszczelnienie. Drugim / może mniej ważnym / powodem stosowania okien otwieranych na zewnątrz jest możliwość aranżacji parapetu wewnętrznego bez każdorazowej demolki jak to ma miejsce w przypadku okien otwieranych do wewnątrz. 
Inna cechą okien skandynawskich jest ich prostota. Dotyczy to zarówno wyprofilowania skrzydła i ościeżnicy jak i stosowanych zawiasów i zamknięć. Elementy skrzydła i ościeżnicy pozbawione są znanych z naszych okien /szczególnie tych nowoczesnych/ głębokich profilowań i systemów uszczelnień. Wszystko bardzo proste i funkcjonalne. Również zamknięcia stosowane w tych oknach są proste i funkcjonalne - do dzisiaj stosuje się zamknięcia haczykowe, kiedyś w podobnej formie stosowane także w Polsce.     

Haczykowe zamknięcie okien skandynawskich

Oczywiście w oknach skandynawskich stosowane są również nowoczesne klamki i okucia obwiedniowe znane z naszych okien. Szczególnie dotyczy to okien z funkcją obrotową.
Pewnym minusem okien otwieranych na zewnątrz może się wydawać utrudnienie ich mycia - szczególnie tych położonych na wyższych piętrach. Ale i tu skandynawowie poradzili sobie doskonale. Przy zastosowaniu bardzo prostych w budowie zawiasów nożycowych okno rozwierne czy uchylne może być również oknem częściowo / rysunek 2 i 5 / lub całkowicie / rysunek 3 i 6 / obrotowym i tym samym umożliwić ich mycie od zewnątrz. 
Na rysunku poniżej warianty rozwiernego okna skandynawskiego:
- 1 - okno rozwierne / tzw. side hung /
- 2 - okno rozwierne z częśćowym obrotem / tzw. side swing 90 stopni /
- 3 - okno rozwierne z całkowitym obrotem / tzw. side swing 180 stopni /     

Okna skandynawskie rozwierne i rozwierno-obrotowe

Na rysunku poniżej warianty wykonania uchylnego okna skandynawskiego. W odróżnieniu od polskich okien, te odchylają się do góry.
- 4 - okno uchylne / tzw. top hung /
- 5 - okno uchylne z częściowym obrotem / tzw. top swing 90 stopni /
- 6 - okno uchylne z całkowitym obrotem / tzw. top swing 180 stopni / 

Okna skandynawskie uchylne i uchylno-obrotowe

Co istotne okna skandynawskie mają takie same parametry jeżeli chodzi o przenikalność cieplną / tzw. Uw / - można w nich montować szyby dwu i trzykomorowe.
Jedynym ich minusem są ograniczenia wymiarowe - skrzydła w tym systemie muszą być znacznie mniejsze od skrzydeł okien otwieranych do wewnątrz. Jednak coś za coś.

Ogrody zimowe - zabudowa pod balkonem.

Czasami się zdarza, że nad tarasem gdzie chcemy zbudować nasz ogród zimowy jest balkon. Balkon zwykle jest na wysokości 260 - 280 cm ponad powierzchnią tarasu. Taka wysokość zwykle uniemożliwia budowę sensownego ogrodu zimowego pod balkonem. Do tego mielibyśmy niezbyt ciekawy widok przez szklany dach ogrodu zimowego - spód betonowego balkonu. Co więc począć w takiej sytuacji? Czy możemy podwiesić dach ogrodu zimowego do balkonu?
Odpowiedź nie jest jednoznaczna. Wszystko zależy od:
- wielkości balkonu a szczególnie od jego szerokości,
- solidności balkonu - musimy mięć całkowitą pewność, że płyta balkonowa przeniesie dodatkowe obciążenie dachu ogrodu zimowego,
- wielkości dachu ogrodu zimowego.
Projektanci budowlani obliczając wytrzymałość balkonu przyjmują normowe obciążenie użytkowe q_k  = 2,5 - 4,0 kN/m2 balkonu. Dla przypomnienia 1kN = 100 kG. Poniższe zdjęcie obrazuje zagęszczenie ludzi dla różnych obciążeń: od 1,5 do 6 kN/m2. 

Znając wymiary naszego balkonu i przyjmując q_k  = 2,5 kN/m2   możemy w przybliżeniu obliczyć na jakie obciążenie został zaprojektowany nasz balkon. Dla przykładu balkon o wymiarach 1,5 x 3,0 m został zaprojektowany na obciążenie użytkowe co najmniej 11kN czyli 1100 kg.
Przy podwieszeniu dachu ogrodu zimowego pod balkon będzie działało na niego dodatkowe obciążenie wynikające z konstrukcji zimowego ogrodu. W przybliżeniu można przyjąć, że dodatkowe obciążenie wynosi około 2,0kN/m2 dachu / konstrukcja+szyby+śnieg+wiatr /. Zatem dla dachu o powierzchni 9 m2 dodatkowe obciążenie z dach na balkon będzie wynosić około 9,0 kN. Porównując to z obciążeniem na jakie został zaprojektowany nasz przykładowy balkon / 11 kN / wynika, że balkon wytrzyma dodatkowe obciążenie od dachu ogrodu zimowego ale pod warunkiem że na balkonie będą przebywać pojedyncze osoby - większe tłumy wykluczone. Chcąc mieć pewność co do takiego rozwiązania należy wykonać dokładne obliczenia wytrzymałościowe. 

Na zdjęciu poniżej pokazano przykładowy sposób podwieszenia konstrukcji dachu ogrodu zimowego pod płytę balkonową - wykorzystano typowe łączniki do konstrukcji drewnianych.  

Oczywiście przestrzeń pod balkonem należy bardzo dokładnie wypełnić wełną mineralną i zabezpieczyć folią paroszczelną.

Po wykończeniu deskowaniem ogród zimowy może wyglądać jak na zdjęciu poniżej.

Współczynnik Uw a koszty ogrzewania.

Producenci stolarki okiennej od pewnego czasu prześcigają się w proponowaniu okien i drzwi o coraz niższym współczynniku przenikania ciepła - tzw. Uw. Zapewniają przy tym jakie to oszczędności / niektórzy mówią o oszczędnościach nawet 30 % / w kosztach ogrzewania będziemy mieć gdy skorzystamy z ich oferty. Sprawdźmy zatem na zimno, z ołówkiem w ręku, na jakie oszczędności faktycznie możemy liczyć. Żeby profesjonalnie do tego podejść muszę jeszcze raz odwołać się do wzoru na obliczanie Uw.

Tym razem nie będę obliczać Uw dla jakiegoś okna - skupię się na samym Uw. Co oznacza Uw? Wielkość współczynnika Uw po prostu oznacza jakie straty ciepła będziemy mieć dla konkretnej przegrody: ściany, dachu, okien czy drzwi. Te straty musimy uzupełnić systemem ogrzewania. Współczynnik Uw okna wyrażony jest w [W/m²K] czyli ile energii wyrażonej w watach musimy dostarczyć przez godzinę na każdy m² przegrody przy określonej różnicy temperatur między wnętrzem a otoczeniem. Przyjmuje się, że temperatura wewnętrzna wynosi średnio 20 stopni natomiast średnia temperatura zewnętrzna w okresie grzewczym  4 stopnie. Oczywiście chwilowa temperatura zewnętrzna może być znacznie niższa / nawet -20 stopni / i na taką różnicę temperatur należy dobrać wydajność systemu grzewczego natomiast faktyczne wykorzystanie ogrzewania będzie znacznie mniejsze. A zatem jakie będą straty ciepła dla okna o Uw=1,5 przy różnicy temperatur 16 stopni / 20 - 4 / przez cały okres grzewczy / 200 dni w roku / ?
Potrzebne ciepło = 1,5x16x24x200/1000 = 115 kW/m²  okna.
Dla ogrzewania elektrycznego przy cenie prądu 0,55 PLN/kW koszty wyniosą 63 PLN natomiast przy ogrzewaniu węglem / cena 0,25 PLN/kW / - 29 PLN.              Oczywiście obliczone wyżej koszty ogrzewania dotyczą tylko 1 m²  okna i chcąc otrzymać faktyczne koszty musimy te wartości przemnożyć przez całkowitą powierzchnię okien. A jakie będą koszt ogrzewania dla okien o niskim Uw np. 1,0. Odpowiednio: 
- dla ogrzewania elektrycznego - 42 PLN
- dla ogrzewania węglem - 19 PLN
Faktycznie koszty ogrzewania dla okien o niskim Uw są o około 30% niższe ale dotyczy to wyłącznie strat przez okna. Przyjmując, że okna odpowiadają za około 10 % ogółu strat ciepła / reszta to ściany, dach, podłogi / wybierając okna o niskim współczynniku Uw nasze oszczędności stopnieją do 3 % w porównaniu do okien standardowych. Czy to się opłaca ? Moim zdaniem przy standardowej wielkości i ilości okien / wymagana powierzchnia okien powinna być nie mniejsza niż 15 % podłogi / inwestycja w okna o bardzo niskim współczynniku Uw jest nieopłacalna. 

"Ciepła" ramka międzyszybowa - potrzeba czy bajer.

Na początek definicja ramki międzyszybowej. Co to jest ramka międzyszybowa i jaki jest cel jej stosowania? Ramkę międzyszybową /zwaną też dystansową/ stosują producenci szyb zespolonych. Głównym celem jej stosowania jest zapewnienie właściwej odległości między sklejanymi pojedynczymi szybami. Pojęcie "właściwa odległość" można interpretować dwojako:
- uzyskanie szyby zespolonej o konkretnej grubości
- uzyskanie szyby zespolonej o najlepszych parametrach np. cieplnych
Szyby zespolone z ramkami o stosunkowo małej szerokości /6, 8 mm/ stosuje się w autobusach, tramwajach czy wagonach kolejowych. Wynika to z konstrukcji stosowanych tam okien. Szyby te zwykle nie mają najlepszych parametrów izolacyjności cieplnej /Uw=około 2,0/. Oczywiście i tu następuje postęp - nowoczesne pojazdy wyposaża się w szyby dwukomorowe chociaż ramki dystansowe pozostały wąskie.      

W szybach stosowanych w budownictwie jednym z podstawowych parametrów jest ich izolacyjność cieplna. Tutaj optymalny dystans między szybami określa się na 16-18 mm. Przy takiej ramce międzyszybowej możemy uzyskać Uw=1,1 dla szyby jednokomorowej i Uw=0,5 dla szyby dwukomorowej. Zmniejszenie lub zwiększenie szerokości ramki powoduje pogorszenie izolacyjności cieplnej szyby zespolonej.
Na samym początku producenci szyb stosowali aluminiowe ramki dystansowe - nadal stanowią większość produkcji. Jednak od jakiegoś czasu do oferty zostały wprowadzone ramki z innych materiałów: tworzywowe, stali czy stali  nierdzewnej. Ramki z innych materiałów niż aluminium nazywane są potocznie "ciepłymi ramkami". Powodem wprowadzania ramek z innych materiałów jest zbyt duża linearna przenikalność cieplna /Ψ/ ramek aluminiowych. Ramki z wymienionych wyżej materiałów mają linearna przenikalność cieplną /Ψ/ mniejszą o połowę. Zatem sprawdźmy  jaki wpływ na całkowitą izolacyjność cieplną okna /Uw/ ma zastosowanie tzw. ciepłych ramek. Obliczenia wykonamy na przykładzie drewnianego okna referencyjnego czyli okna o wymiarze 123x148 cm, szklonego szybą zespoloną jednokomorową o Ug=1,1. 

Wzór na obliczanie izolacyjności cieplnej okna: 

gdzie:
Uw – współczynnik U okna [W/m²K]
Af – powierzchnia ramy  - 0,617 m²
Uf – współczynnik przenikalności cieplnej ramy 1,4 [W/m²K]
Ag – powierzchnia oszklenia - 1,203 m²  
Ug – współczynnik przenikalności cieplnej szyby 1,1 [W/m²K]
Lg – obwód szyby (wymiary zewnętrzne szyby) - 4,41 m
Ψ – Linearna przenikalność cieplna ramki aluminiowej - 0,075[W/mK] 
A zatem Uw=1,38  [W/m²K].
To samo okno lecz z szybą z ciepłą ramką Ψ = 0,040[W/mK] - Uw=1,29 [W/m²K].
Różnica po zastosowaniu ciepłej ramki wynosi 0,09 [W/m²K]. Dużo to nie jest ale dla tego samego okna ale dwuskrzydłowego będzie to już 0,15 [W/m²K].
Biorąc pod uwagę, że dopłata za ciepłą ramkę nie przekracza 30 PLN/szybę wydaje się że wydatek jest opłacalny. Tym bardziej że szyba z ciepłą ramką jest mniej podatna na tzw. parowanie szyb w okresie zimowym. Na uwagę zasługują też kolory ciepłych ramek.  

  

Drzwi - trochę fachowych ogólników.

Wybierając drzwi dobrze jest znać kilka fachowych pojęć związanych z drzwiami. Oczywiście ta wiedza nie jest obowiązkowa bo będąc w salonie z drzwiami sprzedawca szczegółowo nas wypyta / a przynajmniej powinien / o to jakich drzwi potrzebujemy, jakie ma być ich przeznaczenie i coś na doradzi. Jednak nie zaszkodzi wiedzieć więcej co czasami ułatwi rozmowę a na pewno pozwoli na uniknięcie nieporozumień.

Drzwi prawe czy lewe 

Określenie "prawe czy lewe" jest w stolarce drzwiowej / w okiennej także / jednym z podstawowych pojęć. W skrócie oznacza w którą stronę będzie się  otwierać skrzydło.
Drzwi prawe są to drzwi których skrzydło przy "otwieraniu na siebie" ma zawiasy po prawej stronie - zawiasy są widoczne po prawej. Dla drzwi lewych - odwrotnie.   

Drzwi prawe i lewe

Sposób otwierania 

Sposób otwieranie do wewnątrz lub na zewnątrz dotyczy głównie drzwi zewnętrznych i wejściowych i jest pochodną zapatrywania inwestora oraz konkretnej ich zabudowy - czasami tzw. przedsionek ma tak małe rozmiary, że uniemożliwia otwieranie do wewnątrz. Z drugiej strony trzeba wziąć pod uwagę, że w drzwiach otwieranych na zewnątrz istotne elementy drzwi / zawiasy, zamek / są bardziej narażone na ingerencje z zewnątrz niż te same elementy w drzwiach otwieranych do wewnątrz.

Drzwi wewnętrzne, zewnętrzne, wejściowe 

Generalnie drzwi mogą być: wewnętrzne, zewnętrzne, wejściowe.

Drzwi wewnętrzne to inaczej drzwi wewnątrz lokalowe czy pokojowe. Są to drzwi nieocieplone o stosunkowo lekkiej konstrukcji wykonane z drewna, płyty MDF czy wreszcie płyty HDF tłoczonej z wypełnieniem ażurowym. Drzwi wewnętrzne są wyposażone w pojedynczy zamek i zwykle dwa zawiasy. Grubość drzwi wewnętrznych zwykle nie przekracza 4 cm. Drzwi mogą być zarówno tzw. pełne / bez przeszkleń / jak i szklone szybą pojedynczą.

Drzwi zewnętrzne to zwykle główne drzwi do naszych domów. Wymiarowo powinny umożliwić bezproblemową komunikację ale także wniesienie przez nie dużych przedmiotów typu lodówka czy kanapa. Są to drzwi ocieplone, o masywnej konstrukcji, wykonane z drewna, ciepłego aluminium PCV czy wreszcie z blachy tłoczonej. Drzwi zewnętrzne są wyposażone w zamek listwowy o wielopunktowym ryglowaniu oraz solidne zawiasy. Grubość drzwi zewnętrznych, w zależności od materiału z którego są wykonane, wynosi od 7 cm / dla drewna, aluminium, PCV /. Grubość drzwi stalowych to zwykle około 5 cm. Ocieplenie wykonane zwykle z poliuretanu a szklenie szybą zespoloną. 
Drzwi zewnętrzne muszą być odporne na wpływ czynników atmosferycznych - temperatura, nasłonecznienie czy zwiększoną wilgotność. 

Drzwi wejściowe to z reguły tzw. drzwi wewnątrz klatkowe zamontowane w pomiędzy korytarzem czy klatką schodową a mieszkanie w budynkach wielomieszkaniowych. Konstrukcyjnie powinny być dość solidne, wyposażone w zamki wielopunktowe i mocne zawiasy. Nie muszą być tak dobrze izolowane cieplnie jak drzwi zewnętrzne i odporne na czynniki atmosferyczne. Pożądana jest natomiast wysoka izolacyjność dźwiękowa. 

Światło ościeży i ościeżnicy      

Światło ościeży to nic innego tylko wymiary otworu w którym mają być zamontowane drzwi - szerokość i wysokość.

Światło ościeżnicy to z kolei wymiary wewnętrzne ościeżnicy / futryny /. Są to wymiary o tyle istotne ponieważ pozwalają na zorientowanie się jaką faktycznie szerokość i wysokość wejścia mamy do dyspozycji.

Światło ościeży i ościeżnicy